Weg met het ‘homohuwelijk’

Over ‘de taal van het NOS Journaal’ komen met enige regelmaat klachten binnen. Het kan gaan om fouten (“het is niet de invoer van een maatregel, maar de invoering van een maatregel”). Of om te populair taalgebruik (“rotzooi trappen, dat soort woorden moet u niet overnemen“), maar ook om verkeerd, discriminerend of stigmatiserend gebruik van woorden of begrippen. In het laatste geval zijn het vaak belangengroepen die bij de NOS Ombudsman klagen.

De NOS heeft een interne taalcommissie, die de redactie adviseert en op fouten wijst. Maandelijks verschijnt een taalbrief, met een waslijst aan fouten die de taalcommissie in de uitzendingen heeft gehoord, gezien of gelezen.

De Klacht
Hoofdredacteur H. Krol van de Gay Krant schrijft:
“In diverse uitzendingen van het NOS Journaal hoor ik de term ‘homohuwelijk’. In Nederland kennen we echter geen ‘homohuwelijk’. Bij ons is als eerste land ter wereld, op 1 april 2001, het Burgerlijk Huwelijk opengesteld voor iedereen. Homo’s die met elkaar trouwen maken van hetzelfde instituut gebruik als hun vaders en moeders. We kennen in Nederland ook geen jodenhuwelijk of Turkenhuwelijk. Door steeds maar die foute term ‘homohuwelijk’ te gebruiken, gaat er een verkeerde suggestie naar de kijker en luisteraar. Ik zal het woord stigma niet gebruiken, maar het komt aardig in de richting.”

De reactie van de taalcommissie
“Dit pleidooi is niet nieuw. Het woord 'homohuwelijk' is helemaal ingeburgerd en ingeburgerde woorden dekken wel vaker niet helemaal de lading. Zo krijgen wij geregeld klachten uit de hoek van Verkeer en Waterstaat over de Betuwelijn, die wij niet langer de Betuwelijn zouden moeten noemen, maar de Betuweroute. Omdat die officieel zo heet. Dat 'homohuwelijk' is ingeburgerd zonder enige discriminerende connotatie, blijkt ook uit de Van Dale. Daarin staat het woord gewoon opgenomen, met als betekenis ”huwelijk tussen twee personen van hetzelfde geslacht".

De taalcommissie heeft de afdeling Documentatie van de NOS gevraagd uit te zoeken hoe vaak het woord in de Handelingen van de Tweede Kamer voorkomt. Van 1 januari tot 22 augustus dit jaar was dat 37 keer.

Ten slotte schrijft de commissie:
“Dat homohuwelijk heeft, om eerlijk te zijn, ook een pragmatische kant: het past goed in een nieuwskop. Boven een teletekstbericht krijg je nooit een tekst als "Discussie in Afghanistan over openstelling huwelijk voor homoseksuelen". Een kop als "Afghanistan worstelt met homohuwelijk" zou perfect passen. En de lading dekken. Daar zit niets discriminerends in. Laat de discussie over openstelling van het burgerlijk huwelijk enz. nu maar wereldwijd woeden, dan is het straks niet alleen in Nederland, maar overal een grondrecht. En kunnen we elk huwelijk gewoon een huwelijk noemen. “

De kantekeningen
Emeritus hoogleraar Piet van Sterkenburg, oud-hoofdredacteur van het Woordenboek der Nederlandse Taal, deed eind jaren tachtig onderzoek naar de taal van het NOS Journaal en publiceerde er over in ‘Even geduld alstublieft‘.
Hij schreef: “De taal van het Journaal behoort tot het hedendaagse Nederlands. Hij weerspiegelt in zijn algemeenheid wat er in ons taalgebied aan woordgebruik in omloop is.”

Als de ‘taal van het journaal’ niet de taal van de samenleving zou weerspiegelen, dan loopt het NOS Journaal het risico onverstaanbaar te worden. Dat is het laatste dat een nieuwsrubriek nastreeft. Het betekent dat het NOS Journaal als het om de taal gaat eerder de troepen volgt, dan voor ze uit loopt. Daar staat tegenover dat de woordkeuze van het journaal de woordkeuze in de samenleving beïnvloedt omdat de uitzendingen een miljoenenpubliek trekken.

De conclusie
Toets je de uitgangspunten van prof. Van Sterkenburg en die van de Taalcommissie aan de klacht van Henk Krol, dan is zijn gelijk theoretisch. Er bestaat in Nederland inderdaad één huwelijk, maar de taal kent ook andere wetten.
In de jaren die aan de openstelling van het burgerlijk huwelijk vooraf gingen, was ’homohuwelijk’ een door homoseksuelen zelfgekozen begrip om hun eis aan de manen de vrouw te brengen. Een ingeburgerd begrip krijg je later niet zo maar weg, ook al heeft het voor de betrokkenen zijn beste tijd gehad. Dat heeft niets met stigmatiseren of discrimineren te maken.

Ton van Brussel
NOS Ombudsman

Persoonlijk vind ik het spijkers op laag water zoeken van Krol
Ik heb een verbintenis maar noem het nooit een huwelijk, ik wil helemal niet zijn zoals de "Hetero" jullie?

och laat krol toch krollen

als ik hem op tv zie krijg ik al de kriebels
die vent is gewoon mediageil

snap ook niet als er weer een keer iets is in de homo gemeenschap
dat ze hem om een reactie vragen

net of als hij model staat voor de homo's!!
mag dit toch niet hopen

vindt het maar een enge vent